Đọc bản vẽ (機械製図) là kỹ năng bắt buộc khi làm việc trong nhà máy cơ khí Nhật, và cũng là mảng hay ra trong đề Tokutei gia công cơ khí: ký hiệu kích thước, loại nét vẽ, ký hiệu dung sai hình học (幾何公差), ký hiệu mối hàn. Bài này tổng hợp những ký hiệu cần thuộc.
1. Các loại nét vẽ (線の種類)
| Nét | Tên tiếng Nhật | Dùng để vẽ |
|---|---|---|
| Nét liền đậm | 太い実線 – 外形線 | Đường bao thấy được của vật |
| Nét liền mảnh | 細い実線 | Đường kích thước (寸法線), đường gióng (寸法補助線), đường dẫn (引出線), đường gạch mặt cắt (ハッチング) |
| Nét đứt | 破線 – かくれ線 | Cạnh bị khuất, không nhìn thấy |
| Nét chấm gạch mảnh | 細い一点鎖線 – 中心線 | Đường tâm, trục đối xứng |
| Nét hai chấm gạch mảnh | 細い二点鎖線 – 想像線 | Vị trí di chuyển, chi tiết lân cận (tưởng tượng) |
Ở Nhật, bản vẽ cơ khí theo tiêu chuẩn JIS thường dùng phép chiếu góc thứ ba (第三角法): hình chiếu bằng nằm trên hình chiếu đứng, hình chiếu cạnh phải nằm bên phải.
2. Ký hiệu đi kèm kích thước
| Ký hiệu | Đọc | Ý nghĩa | Ví dụ |
|---|---|---|---|
| φ | まる / ファイ | Đường kính | φ20 |
| R | アール | Bán kính | R5 |
| □ | かく | Cạnh hình vuông | □30 |
| C | シー | Vát mép 45° | C2 = vát 2 mm × 45° |
| Sφ / SR | エスまる / エスアール | Đường kính / bán kính cầu | Sφ10 |
| t | ティー | Chiều dày tấm | t3 |
Câu 〇× trong đề công bố: “Chữ C đứng trước số kích thước là ký hiệu vát mép 45°” → đúng.
Dung sai kích thước (寸法公差)
Ví dụ φ20 ±0,05: kích thước cho phép từ 19,95 đến 20,05 mm. Ngoài khoảng này là hàng không đạt (不適合品). Đề hay hỏi tính kích thước lớn nhất, nhỏ nhất hoặc phán đoán một số đo có đạt không.
3. Dung sai hình học (幾何公差)
Dung sai hình học quy định sai lệch cho phép về hình dạng và vị trí. Ký hiệu được ghi trong một khung chữ nhật: ô 1 là ký hiệu, ô 2 là giá trị dung sai (mm), ô 3 là chuẩn (データム).

| Ký hiệu | Tên tiếng Nhật | Tiếng Việt | Cần chuẩn? |
|---|---|---|---|
| — (một gạch) | 真直度(しんちょくど) | Độ thẳng | Không |
| Hình bình hành | 平面度(へいめんど) | Độ phẳng | Không |
| ○ | 真円度(しんえんど) | Độ tròn | Không |
| Vòng tròn giữa hai gạch chéo | 円筒度(えんとうど) | Độ trụ | Không |
| // | 平行度(へいこうど) | Độ song song | Có |
| ⊥ | 直角度(ちょっかくど) | Độ vuông góc | Có |
| ∠ | 傾斜度(けいしゃど) | Độ nghiêng | Có |
| ◎ | 同軸度・同心度 | Độ đồng trục, đồng tâm | Có |
| Ba gạch ngang (≡) | 対称度(たいしょうど) | Độ đối xứng | Có |
| ⊕ | 位置度(いちど) | Độ chính xác vị trí | Thường có |
| Mũi tên chéo | 円周振れ / 全振れ | Độ đảo hướng kính / đảo toàn phần | Có |
Mẹo nhớ: nhóm hình dạng (thẳng, phẳng, tròn, trụ) đứng một mình, không cần chuẩn; nhóm hướng và vị trí (song song, vuông góc, đồng trục, đối xứng…) luôn so với một chuẩn A, B…
4. Độ nhám bề mặt và ký hiệu hàn
- 表面粗さ (độ nhám bề mặt): ký hiệu hình dấu căn (√) kèm giá trị, ví dụ Ra 1.6 (đơn vị μm). Số càng nhỏ bề mặt càng nhẵn.
- 溶接記号 (ký hiệu hàn): gồm đường mũi tên, đường chuẩn và ký hiệu mối hàn. Ký hiệu nằm dưới đường chuẩn nghĩa là hàn phía mũi tên chỉ, nằm trên là hàn phía đối diện. Tam giác vuông là mối hàn góc (すみ肉溶接).
5. Thuật ngữ thiết kế bằng máy tính
- CAD – thiết kế, vẽ bằng máy tính.
- CAM – tạo chương trình gia công từ dữ liệu CAD.
- CAE – phân tích, mô phỏng kỹ thuật bằng máy tính.
Luyện ký hiệu trong đề thi thử
Ký hiệu chỉ thuộc được khi gặp nhiều lần. Bộ 42 đề thi thử Tokutei gia công cơ khí của TokuteiGo có các câu hình ký hiệu bản vẽ, dung sai hình học, ký hiệu hàn như đề thật, giải thích bằng tiếng Việt.
Xem thêm: cách đọc thước cặp và panme, từ vựng tiếng Nhật ngành cơ khí.
Bài viết do TokuteiGo biên soạn theo tiêu chuẩn JIS về bản vẽ kỹ thuật, cập nhật tháng 11/2026.
Bài viết khác trên TokuteiGo
Tokutei gino share
JLPT N3 Cho Tokutei 2 Nhà Hàng: Vì Sao Bắt Buộc Và Ôn Thế Nào?
Ngành nhà hàng là một trong số ít ngành yêu cầu JLPT N3 để…
Tokutei gino share
Lộ Trình Ôn Thi Tokutei Gia Công Cơ Khí 機械金属加工 Trong 6 Tuần
Bài này đưa ra một lộ trình ôn thi Tokutei gia công cơ khí…
Tokutei gino share
An Toàn Lao Động Và 5S Trong Nhà Máy Cơ Khí Nhật: Kiến Thức Hay Ra Trong Đề Tokutei
An toàn lao động (安全衛生) và quản lý chất lượng (品質管理) chiếm một phần…
Tokutei gino share
Tiếng Nhật Cho Tokutei 2 Chế Biến Thực Phẩm: Quy Định B1 Từ Tháng 4/2027
Câu hỏi nhiều người đặt ra: tiếng Nhật cho Tokutei 2 chế biến thực…
